Kerken ontwikkelen tot meer dan gebedshuis

Donatus
Hoff van Hollantlaan 8
5243 SR Rosmalen
T: (073) 522 1700
E: info@donatus.nl
I: www.donatus.nl

Kloosterkapel Sijbrandahuis (foto Stichting Alde Fryske Tsjerken).

Met de aftrap en ondertekening van de kerkenvisies op 10 november van het vorig jaar heeft minister Ingrid van Engelshoven (OCW) haar goedkeuring gegeven aan samenwerkingsafspraken met provincies, gemeenten, kerkeigenaren en verschillende erfgoedorganisaties. Kerken- en monumentenverzekeraar Donatus was én is erbij betrokken.

Met een door het ministerie ter beschikking gesteld bedrag van 13.5 miljoen euro gaan de samenwerkingspartners aan de slag om lokaal tot transparante kerkenvisies te komen.

Werk aan de kerk
Zat is nodig want de exploitatie van kerken staat door verschillende oorzaken onder grote druk. Denk aan kerkverlating, afnemende inkomsten, teruglopend kerkbezoek, oplopende kosten en minder vrijwilligers. Het noopt allemaal tot nadenken op lokaal niveau. Hoe nu – en ook straks – verder? Dat verschilt per provincie en gemeente. Er is werk aan de kerk.

Goede basis
Tegelijkertijd zijn er positieve ontwikkelingen te noemen. De populariteit van erfgoed in het algemeen is gestegen. Voor de monumentale sector is door de overheid een nog groter bedrag ter beschikking gesteld dan voor de kerkenvisies. Ook het economisch tij zit mee.

Het maatschappelijk en politiek belang van het erfgoed wordt steeds breder onderkend. Belangenorganisaties verenigen zich en professionaliseren. Met het jaar van het Religieus Erfgoed in 2008, voortgezet in de samenwerkingsagenda Toekomst Religieus Erfgoed (2013-2016), is hiervoor een goede basis gelegd.

Breder gebruik
Vanuit haar oorsprong vervulde de kerk in het verleden vooral een functie voor de eredienst.

Maar nu weten ook ondernemers deze gebouwen te vinden om mee te denken en te participeren in diverse vormen van multifunctionaliteit. Daar waar religie en spiritualiteit sinds mensenheugenis de boventoon voerden, wordt steeds meer gesproken over zingeving die breder gebruik mogelijk moet maken.

Jongeren doen mee
Ook de jeugd heeft hierin in belangrijke mate een stem. Door middel van educatie, voorlichtings- en participatieprojecten probeert de overheid ook hen bij de discussie te betrekken.

Kinderen vinden best wel iets van erfgoed en ze worden dan ook gehoord. Dat is niet zo vreemd. Zij zijn immers de generaties die behoud en overdracht van het erfgoed in de toekomst vorm moeten geven. Duurzaamheid zal hierin vanzelfsprekend een belangrijke rol gaan vervullen. Gelukkig groeien jongeren daar in deze tijd mee op.

Vitale visie ontwikkelen
Kerkenvisies gaan verder. Ze gaan niet alleen over monumentale kerkgebouwen maar over kerkelijke gebouwen in het algemeen.

Vanuit de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed (RCE) starten nu in zes gemeenten pilot visies om als samenleving, burgerlijke en kerkelijke gemeenten te komen tot een vitale kerkenvisie, waarbij het voortbestaan en de exploitatie onder een creatieve maar ook kritische loep worden genomen. Dat betekent niet alleen multifunctioneel en kostendekkend gebruik, maar in het uiterste geval ook sloop. Naast natuurlijk ook kerkgebouwen die hun eeuwenoude functie blijven vervullen.

Baken
Voordat het zover is worden diverse aspecten bekeken. Een kerk kan behalve een gebedshuis ook een sociale ontmoetingsplaats en ‘cultuurtempel’ zijn of een ruimtelijk-architectonisch baken vormen in de samenleving.

De minister reserveert geld voor het vergaren van kennis over kerkgebouwen en ondersteuning van partijen die met een kerk of kerkenvisie aan de slag willen. Het is nu aan zes pilot gemeenten om daar invulling aan te geven in kerkenvisies. Donatus is er bij betrokken.

Eric van Grieken, 
senior relatiebeheerder Donatus Verzekeringen