Na langdurig lobbyen is het erfgoedvereniging Heemschut gelukt om Buurtcentrum Transvaal aan de Danie Theronstraat in Amsterdam te redden. Jarenlang overwoog stadsdeel Oost om het pand te slopen. Tegen het voorstel van Heemschut voor bescherming bestond verzet binnen het stadsdeelbestuur.
Vanwege discussie binnen het stadsdeel nam het gemeentebestuur de afhandeling van de monumentenaanvraag over. Dat bestuur besloot toch tot behoud vanwege het uitzonderlijke karakter van het gebouw. Ook is een visie ontwikkeld op een blijvend maatschappelijk gebruik én verduurzaming van het buurtcentrum.
Bouwen voor de buurt
Buurtcentrum Transvaal verrees in 1975 in opdracht van de Gemeentelijke Dienst Volkshuisvesting, waar de architecten Pi de Bruijn en Ruud Snikkenburg destijds werkzaam waren. Het gebouw weerspiegelt de toen nieuwe opvattingen over stadsvernieuwing (‘bouwen voor de buurt’), waarbij niet alleen aandacht werd besteed aan vernieuwing en renovatie van woningen, maar ook aan sociale en culturele voorzieningen voor de hele buurt. Het centrum werd ontworpen met verschillende functies: ruimten voor sport, een crèche, een jongerensociëteit, ontmoetingsruimtes, werkplekken voor maatschappelijk werk, een sociaal raadsman, wijkverpleging en gezinsverzorging, en een filiaal van de bibliotheek.
Transparantie
Het openbare karakter en de multifunctionele opzet van het gebouw waren aanleiding tot de bijzondere architectuur. De architecten hebben een poortgebouw ontworpen. De zichtbare constructie bestaat deels uit een betonskelet en deels uit staal.
Door middel van een montagewandsysteem zijn de ruimten op diverse manieren vrij indeelbaar. Gestreefd is naar maximale transparantie, zowel intern – enkele tussenwanden en vloeren zijn van glazen bouwstenen – als extern door middel van grote puien en – in de wanden van de grote zaal – ook weer glazen bouwstenen. Niet alleen overdag maar ook ’s avonds heeft het gebouw in de buurt een opvallende uitstraling.
Afgezien van enkele interne aanpassingen verkeert het gebouw volgens Heemschut Amsterdam nog in oorspronkelijke staat; de toegepaste primaire kleuren zijn origineel. Het buurtcentrum, een belangrijk (eerste) ontwerp in het oeuvre van beide architecten, is in 1976 onderscheiden met de Merkelbachprijs van de gemeente Amsterdam.
Foto: Buurtcentrum Transvaal in Amsterdam-Oost (foto Gert-Jan Lobbes).