Staatsbosbeheer heeft de originele grenspalen rond Fort Marken-Binnen aan de Markervaart bij Markenbinnen op hun juiste plaats teruggezet. De palen vertellen het echte verhaal over de grootte en bijzonderheid van het Noord-Hollandse fort (1905), dat deel uitmaakt van de Stelling van Amsterdam.
Volgens boswachter Maya Holwerda denkt menigeen bij een fort vooral aan het binnenfort. “Maar het volledige terrein is vaak twee tot drie keer zo groot. De grenspalen markeren precies dat grotere gebied en laten zien waar het fort historisch gezien écht begint en eindigt”.
UNESCO-Werelderfgoed
Fort Marken-Binnen in de polder Starnmeer is inclusief de grenspalen UNESCO Werelderfgoed. Holwerda: “De palen zijn dus niet alleen handig om de grens aan te geven, maar maken officieel deel uit van het monument. Het terugplaatsen ervan hoort dan ook bij het in stand houden van dit bijzondere erfgoed”.
De oorspronkelijke grenspalen van Fort Marken-Binnen zijn ooit tijdens schouwwerkzaamheden van hun plek gehaald en daarna opgeslagen. “Nu was het moment gekomen om ze terug te zetten. Dat hebben we met behulp van een kraan gedaan – elke paal is nauwkeurig op de kadastrale grens geplaatst”.
Nieuw leven
Op de oude grenspalen van het fort is nieuw leven te vinden. Verschillende palen zijn bedekt met steenkorstmossen, een symbiose van een schimmel en een alg die samen één organisme vormen. Deze korstmossen groeien volgens Holwerda langzaam en hechten zich graag aan kalk- en natuursteen, het materiaal waarvan de grenspalen zijn gemaakt. “Ze komen voor in uiteenlopende groentinten, afhankelijk van soort, licht en vochtigheid. Omdat steenkorstmossen gevoelig zijn voor luchtvervuiling, worden ze vaak gezien als een teken van een gezonde leefomgeving. Zo dragen de grenspalen niet alleen bij aan behoud van cultureel erfgoed, maar ook aan de biodiversiteit van het fortterrein”.
Paal 7… en 7a, 7b en 7c
Wat Marken-Binnen volgens Holwerda extra bijzonder maakt, is een afwijking bij de grenspalen. “In het verleden is bij het fort een stukje land aangekocht, omdat er meer ruimte nodig was voor een ‘nevenbatterij’; een open geschutsopstelling voor kanonnen. In plaats van de bestaande nummering te veranderen, zijn bij paal 7 extra palen geplaatst: 7a, 7b en 7c. Een zichtbare herinnering aan hoe het fort zich door de tijd heen heeft aangepast aan militaire behoeften”.
Verdediging
Fort Marken-Binnen is begin vorige eeuw opgetrokken ter verdediging van het acces gevormd door de Markervaart. In het fort was plaats voor 300 soldaten. De genieloods werd rond 1940 gesloopt, maar in 2007 is een nieuw gebouw geplaatst volgens de originele bouwtekeningen. Vandaag de dag is het fort voor verschillende doeleinden in gebruik. Zo worden er doordeweeks trainingen en cursussen gegeven op het gebied van veiligheid. In het weekeinde en op avonden is het fort open voor activiteiten en feesten.
Kleine palen, groot verhaal
Met het terugplaatsen van de grenspalen is Fort Marken-Binnen weer compleet. De bescheiden objecten markeren de grenzen van een monument met een groots verleden. Boswachter Holwerda: “Dus de volgende keer dat je bij het fort bent: kijk eens verder dan de muren alleen. Die paaltjes vertellen precies hoe ver het verhaal reikt”.
Foto boven: Korstmossen op een grenspaal (foto Edwin Kapitein, Staatsbosbeheer).
Foto onder: De oude grenspalen worden met een kraan teruggezet (foto Edwin Kapitein, Staatsbosbeheer).