Het zand- en hardsteen voor de monumentale rechtbank in Haarlem kwam ooit met de trein. De herkomst van materialen is slechts één van de vele aspecten waarmee het Rijksvastgoedbedrijf (RVB) tijdens het recente grootschalig onderhoud rekening moest houden. Het omvangrijke karwei nam circa twee jaar in beslag.
De rechtbank Haarlem is een complex, dat bestaat uit acht aaneengesmede gebouwen – alle rijksmonumenten – daterend van de zeventiende tot en met de negentiende eeuw. Het RVB is verantwoordelijk voor het onderhoud. Omdat het geheel cultureel erfgoed is, vereist het extra aandacht.
Zorgplicht
Onderdelen als de voorgevel en de zeventiende-eeuwse raadzaal mogen niet zomaar worden aangepast. Ook het materiaal zelf, denk aan zand- en hardsteen, heeft monumentale waarde. “Het komt van ver en werd destijds per trein hierheen vervoerd. De herkomst en geschiedenis van materialen spelen een zekere rol bij de waardebepaling van het monument”, weet Haukit Yu, adviseur monumenten bij het RVB.
Het Rijksvastgoedbedrijf heeft vanuit de Erfgoedwet een zorgplicht voor rijksmonumenten. Reden waarom het bedrijf bij een onderhoudsproject meteen de benodigde expertise inschakelt. Yu: “Als ik veel later zou zijn aangehaakt, bestond de kans dat zaken moesten worden teruggedraaid”.
Specialisten
Voor de aanbesteding zijn drie bedrijven geselecteerd die voldeden aan kwaliteitseisen. “We keken goed naar het soort werkzaamheden en zochten hierbij geschikte partijen. Dit project vroeg vooral om expertise in schilderwerk en houtbewerking, samen zo’n tachtig procent van het werk. Maar we hebben ook een natuursteenspecialist ingeschakeld’, verklaart projectleider Maarten Jacobs van het RVB. De werkzaamheden aan de gevel bestonden voornamelijk uit schilderwerk, houtrotherstel, metselwerkreparaties en natuursteenherstel.
Erkende restauratiekwaliteit
Eén van de eisen was dat de bedrijven ERM-gecertificeerd zijn (Erkende Restauratiekwaliteit Monumentenzorg). “Dat staat garant voor kwaliteit in monumentenzorg”, zegt Yu. “In sommige gevallen maakten we een uitzondering, gebaseerd op eerdere positieve ervaringen met bepaalde aannemers. Het belangrijkste was dat alle betrokken partijen dezelfde visie deelden en het monument voorop stelden. Sleutel tot succes binnen dit project was dat iedereen hetzelfde gevoel had voor behoud van het erfgoed. De manier waarop en de zorg waarmee de werkzaamheden zijn uitgevoerd, staan symbool voor het betoonde respect”.
Verduurzaming
Veiligheidsrisico’s, zoals loszittend natuursteen bij de entree, kregen tijdens het project prioriteit. Minder urgente herstelwerkzaamheden, zoals oude reparatieplekken, stelt het RVB uit tot de volgende onderhoudsronde
Projectleider Jacobs: ”Ook op het gebied van verduurzaming hebben we bewuste keuzes gemaakt. Het dak nu isoleren zou een lange vergunningsprocedure en vertraging vergen. De rechtbank wordt binnen enkele jaren integraal verduurzaamd. Daarom is besloten nu alleen noodzakelijk onderhoud uit te voeren. Zo gaan we ook bewust om met materialen en kosten. We willen voorkomen dat aanpassingen nu over een aantal jaar teniet worden gedaan tijdens de grootschalige verduurzaming “.
Soepel proces
Volgens Jacobs zorgen duidelijke afspraken en open communicatie voor een soepel proces. Iedereen wist vanaf het begin wat er werd verwacht. “We gaven alle betrokken partijen vertrouwen en voldoende ruimte om hun werk goed te doen, zonder dat wij als opdrachtgever steeds op de voorgrond traden”.
Rechtbank bleef in gebruik
Tijdens het hele onderhoudsproject bleef de rechtbank in gebruik. Om alles in goede banen te leiden was er dagelijks overleg tussen aannemer en gebruiker. “Soms vond een zitting onverwachts toch plaats. Je kon dan geen herrie maken, dus werd de dagplanning aangepast. Dat vroeg om flexibiliteit van onze bouworganisatie en de vakmensen. Door maatwerk werkten we snel en efficiënt”.
Foto boven: De rechtbank Haarlem is een complex, dat bestaat uit acht aaneengesmede gebouwen (foto Dirk Verwoerd).
Foto onder: Voor de aanbesteding zijn drie bedrijven geselecteerd (foto RVB).